Psikodinamik Psikoterapi

Bu, günümüzde bilinçdışı süreçlere, duygusal çatışmalara, savunmalara, geçmiş ve güncel ilişkiler arasındaki örüntülere ve terapötik ilişkiye önem veren psikoterapi yaklaşımlarını tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Kuramsal kökenleri psikanalize dayanır ve çağdaş kullanımında psikanalitik kuramlardan gelişen farklı psikoterapi biçimlerini ifade edebilir.

Ancak; her kaynakta aynı sınırlarla kullanılan tek bir psikoterapi yönteminin adı değildir. Bazı kurum ve yazarlar terimi psikanalitik psikoterapi ile büyük ölçüde eşanlamlı kullanırken, bazıları daha geniş bir psikoterapi ailesini tanımlamak için kullanır. Araştırma literatüründe ise farklı psikanalitik kökenli yaklaşımların ortak bir kategori altında incelenmesini sağlayan bir sınıflandırma terimi olarak da karşımıza çıkar.

Bu nedenle “Psikodinamik psikoterapi nedir?” sorusunun iki ayrı düzeyde cevaplanması gerekir: Psikodinamik olarak adlandırılan psikoterapilerin ortak özellikleri nelerdir ve kendi adı tam olarak neyi ifade eder?

Psikodinamik Psikoterapinin Temel Özellikleri Nelerdir?

Bu şekilde adlandırılan çalışmalar arasında teknik farklılıklar bulunmasına rağmen, literatürde bazı ortak özellikler öne çıkar. Bunların başında kişinin yaşadığı güçlüklerin yalnızca görünen belirtiler üzerinden değil, bilinçdışı süreçler ve ruhsal çatışmalarla ilişkili olarak anlaşılması gelir.

Kişinin geçmiş ilişkileri ile günümüzde kurduğu ilişkiler arasındaki bağlantılar, tekrar eden ilişki örüntüleri, bazı duygu ve düşüncelerin fark edilmesini güçleştiren savunmalar ve kişinin kendisini ve başkalarını deneyimleme biçimi psikoterapi içerisinde ele alınabilir.

Terapötik ilişki de önemli bir çalışma alanıdır. Danışanın diğer ilişkilerinde ortaya çıkan beklenti, korku veya tekrarların terapistle kurduğu ilişkide de görünür hale gelebileceği düşünülür. Bu nedenle aktarım kavramı psikodinamik literatürde önemli bir yere sahiptir.

Bununla birlikte bu özelliklerin hiçbiri bu şekilde adlandırılan bütün terapi biçimlerinde aynı teknikle ele alınmaz. Seans sıklığı, terapistin etkinliği, aktarımın ne ölçüde yorumlandığı, destekleyici müdahalelerin kullanımı ve tedavinin süresi farklı farklı modellerinde değişebilir.

Psikodinamik Terapinin Kökeni Psikanaliz Mi?

Kuramsal tarihi psikanalizden bağımsız bir psikoterapi geleneği olarak başlamaz. Bugün psikodinamik olarak adlandırılan pek çok kavram ve klinik düşünce -bilinçdışı, çatışma, savunma, aktarım ve tekrar gibi- psikanalitik kuram ve klinik çalışma içerisinde gelişmiştir.

20. yüzyıl ortasındaki literatürde dynamic psychotherapy, dynamic psychotherapies, exploratory psychotherapy ve psychoanalytic psychotherapy gibi farklı adlandırmaların kullanıldığı görülür. Daha sonraki literatürde kullanımı giderek yaygınlaşmıştır.

Bu tarihsel durum önemli bir ayrım yaratır. Psikanalitik psikoterapi adı kuramsal referansını doğrudan psikanalizden alırken, psikodinamik psikoterapi zaman içerisinde farklı psikanalitik kökenli çalışma biçimlerini adlandırmak için kullanılan daha muğlak bir terminolojik ifade haline gelmiştir.

Bu, psikodinamik psikoterapinin psikanalizle ilişkisiz olduğu anlamına değil, tam tersine, terimin neyi kapsadığını anlayabilmek için hangi psikanalitik gelenek veya psikoterapi modelinden söz edildiğine bakmak gerektiği anlamına gelir.

Psikodinamik Psikoterapi ile Psikanalitik Psikoterapi Aynı Mı?

Bu sorunun tek bir evrensel cevabı yoktur. Bazı güncel kaynaklar psikodinamik psikoterapi ve psikanalitik psikoterapi terimlerini birbirinin yerine kullanmaktadır. Bazı yazar ve kurumlar ise seans sıklığı, aktarımın ele alınışı, yorumun ağırlığı veya destekleyici müdahalelerin kullanımı gibi özelliklerden hareketle iki terim arasında ayrım yapmaktadır.

Dolayısıyla yalnızca “psikodinamik” ve “psikanalitik” sözcüklerinden hareket ederek iki ayrı standart psikoterapi yöntemi tanımlamak mümkün değildir. Bir ayrım yapılıyorsa, bu ayrımın kim tarafından ve hangi teknik veya kuramsal ölçütlerle yapıldığına bakmak gerekir.

Bu konunun terminolojik ve tarihsel gelişimini ayrı olarak ele aldığım yazı:

→ Psikanalitik Psikoterapi ve Psikodinamik Psikoterapi Arasında Fark Var mı?

Psikodinamik Psikoterapide Terapist Ne Yapar?

Terapist, danışanın yalnızca anlattığı olaylara değil, bu olayları nasıl deneyimlediğine ve anlamlandırdığına da dikkat eder. Tekrar eden ilişki örüntüleri, duygusal çatışmalar, savunmalar, bazı konuların konuşulmasının güçleştiği anlar ve geçmiş deneyimlerle güncel yaşantılar arasındaki bağlantılar psikoterapi içerisinde ele alınabilir.

Terapistin çalışması soru sorma, açıklığa kavuşturma, farklı yaşantılar arasındaki bağlantılara dikkat çekme ve gerektiğinde yorum yapmayı içerebilir. Ancak adı tek bir standart teknik tarif etmediğinden, bu müdahalelerin ağırlığı kullanılan çalışma modeline göre değişebilir. Bazı çalışma biçimlerinde yorum ve aktarımın ele alınması daha merkeziyken, bazılarında destekleyici müdahaleler daha fazla yer tutabilir.

Terapist ile danışan arasında gelişen ilişki de psikoterapinin dışında kalan nötr bir alan olarak görülmez. Danışanın diğer ilişkilerinde ortaya çıkan beklentilerin, kaygıların veya tekrarların terapötik ilişkide de belirebileceği düşünülür. Aktarım kavramı bu yaşantıların anlaşılmasında kullanılabilir; terapistin kendi duygusal tepkileri ise karşıaktarım açısından düşünülebilir.

Bununla birlikte terapistin sorumluluğu danışanın davranışlarını sürekli yorumlamak veya anlattığı her olayın arkasında gizli bir anlam aramak değildir. Müdahalelerin anlamı, danışanın yaşantısı ve psikoterapi sürecinin bütünü içerisinde değerlendirilir. Terapistin ne kadar konuşacağı, ne zaman soru soracağı veya bir bağlantıyı ne zaman dile getireceği de kullanılan yaklaşımın teknik anlayışına göre farklılaşabilir.

Bu çalışma biçimlerinin önemli bir bölümü psikanalitik kuram ve klinik gelenek içerisinde gelişmiştir. Psikanalitik dinleme, aktarım, karşıaktarım ve yorumun bu gelenek içerisindeki yerini daha ayrıntılı olarak Psikanalitik Psikoterapi Nedir? yazısında ele alıyorum.

Peki bu ifade/terminoloji seçimi belirli bir teknik veya seans düzeni tarif etmiyorsa, ne kadar sürmesi beklenir?

Psikodinamik Terapi Ne Kadar Sürer?

Belirli bir standart süresi yoktur. Kısa süreli olarak nitelenen psikodinamik yaklaşımlı çalışma modellerinin yanı sıra aylar veya yıllar boyunca devam edebilen daha uzun süreli çalışma biçimleri de bulunmaktadır. Bu nedenle yalnızca bir psikoterapinin “psikodinamik” olarak adlandırılmasından hareketle kaç seans süreceğini söylemek mümkün değildir.

Kısa süreli psikodinamik psikoterapi genellikle daha sınırlı bir zaman çerçevesi içerisinde ve belirli bir odak etrafında yapılandırılır. Malan ve Sifneos gibi isimlerin çalışmaları, 20. yüzyılın ikinci yarısında kısa süreli dinamik psikoterapilerin sistematik biçimde geliştirilmesinde önemli rol oynamıştır. Daha sonraki dönemde farklı kısa süreli modeller de ortaya çıkmıştır.

Uzun süreli psikodinamik psikoterapilerde ise çalışma başlangıçta belirlenmiş sınırlı bir seans sayısıyla yürütülmeyebilir. Kişinin getirdiği sorunların niteliği, çalışmanın kapsamı ve kullanılan psikoterapi modeline göre süreç daha uzun bir zamana yayılabilir.

Benzer biçimde seans sıklığı da bu terimin kendisinden çıkarılamaz. Haftada bir görüşmeyle yürütülen çalışmalar bulunabileceği gibi farklı sıklıklarda çalışan modeller de vardır. Süre ve sıklık, psikodinamik psikoterapiyi tek başına tanımlayan özellikler değildir.

Bu çeşitlilik, terimin önceki bölümlerde karşılaştığımız özelliğini yeniden gösterir: “psikodinamik psikoterapi” adı, tek başına belirli bir süreyi, seans sıklığını veya standart bir teknik düzeni belirtmez. Bunları anlayabilmek için hangi çalışma modelinden söz edildiğini bilmek gerekir.

Sonuç

Psikodinamik psikoterapi, günümüzde psikanalitik kuramlardan gelişen ve bilinçdışı süreçlere, çatışmalara, savunmalara, tekrar eden ilişki örüntülerine ve terapötik ilişkiye önem veren farklı psikoterapi çalışmalarını adlandırmak için kullanılmaktadır. Bununla birlikte terim, tarih boyunca sınırları değişmeden kalmış tek bir psikoterapi yönteminin özel adı değildir.

Bu nedenle yazının başlatıcısı olan nedir sorusuna yalnızca bir teknikler listesiyle cevap vermek yanıltıcı olabilir. Psikodinamik olarak adlandırılan çalışmaların süreleri, seans sıklıkları, terapistin konumu, aktarımın ele alınışı ve kullanılan müdahaleler birbirinden farklılaşabilir.

Bu noktada psikanalitik psikoterapi daha açık bir tarihsel referans taşır: adını doğrudan geliştiği psikanalitik gelenekten alır. “Psikodinamik psikoterapi” ise günümüzde kimi zaman psikanalitik psikoterapinin diğer adı, kimi zaman belirli psikoterapi modellerinin adı, kimi zaman da araştırmalarda daha geniş bir sınıflandırma kategorisi olarak kullanılmaktadır.

Dolayısıyla bir çalışma bu şekilde tanımlandığında, terimin kendisinden çok hangi kuramsal gelenek ve psikoterapi modelinin kastedildiğine bakmak daha açıklayıcıdır.

Psikanalitik ve psikodinamik yaklaşımların farklı kuramsal gelenekler içerisindeki yerini daha geniş bir çerçevede Psikanalitik ve Psikodinamik Yaklaşımlar sayfasında ele alıyorum.

Kaynakça

• Malan, D. H. (1963). A Study of Brief Psychotherapy. Tavistock Publications.
• Sifneos, P. E. (1972). Short-Term Psychotherapy and Emotional Crisis. Harvard University Press.
• American Psychological Association. Psychoanalytic Psychotherapy. APA Dictionary of Psychology.
• American Psychological Association. Psychodynamic Psychotherapy. APA Dictionary of Psychology.
• Gabbard, G. O., & Crisp, H. (2022). Techniques of Psychodynamic Psychotherapy. In Gabbard’s Textbook of Psychotherapeutic Treatments, 41–63. American Psychiatric Association Publishing.
• Leichsenring, F., Abbass, A., Heim, N., Keefe, J. R., Kisely, S., Luyten, P., Rabung, S., & Steinert, C. (2023). The Status of …

Sıkça Sorulan Sorular